Сяргей ЗАКОННІКАЎ

Свободные новости плюс.

Чыноўнікі наступаюць на «старыя граблі». Зноў «блюстители дум» хочуць задушыць «властителей дум». Улада прысабечыла маёмасць незалежных пісьменнікаў — Дом літаратара, будынак паліклінікі. Знішчыла самастойныя рэдакцыі літаратурна-мастацкіх часопісаў, газеты «Літаратура і мастацтва». Загнала ў ліквідацыю, з якой самі чыноўнікі не могуць выйсці, Літаратурны фонд. Выставіла на продаж Дом творчасці «Іслач». Стварыла ў 2006 годзе альтэрнатыўны Саюз пісьменнікаў Беларусі. Забяспечыла «літначальнікаў» кабінетамі, зарплатамі, выпускам кніг. Здаецца, што яшчэ трэба. Пара супакоіцца.

Але вертыкальшчыкам і іхнім пратэжэ няма ўгамону…

Калісьці былы кіраўнік галоўнай спецслужбы публічна заявіў пра тое, што апазіцыі ў Беларусі няма, а ёсць 2000 «деструктивных элементов», якія знаходзяцца на ўліку і ў любы момант лёгка нейтралізуюцца. Пакінем злавеснае, самаўпэўненае сцвярджэнне на сумленні чыноўніка. Але ў тым выпадку меўся канкрэтны службовец, з якім самім або з яго падначаленымі можна было весці гаворку зацікаўленым асобам.

Цяпер жа ярлык дэструктывізму навесілі ўсёй творчай арганізацыі, а самі абвінаваўцы схаваліся. Блукае сакрэтная папера, якую чыноўнікі не даюць непасрэдным выканаўцам загадаў у рукі, дзе афіцыйна зарэгістраванае Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь ГА «Саюз беларускіх пісьменнікаў» называецца «деструктивной организацией», дзе сцвярджаецца, што знаходжанне ў ім «несовместимо с работой в государственных учреждениях».

Пад «зачыстку» трапілі каля 80 пісьменнікаў. Разборка вядзецца з кожным персанальна. Працадаўца ультыматыўна прапануе напісаць заяву аб выхадзе з СБП. У выпадку адмовы чалавека звольняць з пасады. А як, напрыклад, паэтэса Р., што адна гадуе двух малых, зможа пракарміць, апрануць і абуць іх, аплаціць камунальныя паслугі, калі страціць нялёгка знойдзеную працу? Вось вам, шаноўныя еўрапейскія чыноўнікі, прыклад «лібералізацыі» і «дэмакратызацыі» па-беларуску!

Спачуваю калегам, якіх загналі ў кут. Маё прозвішча чыноўнікі ўнеслі ў «чорны спіс», забаранілі друкавацца, што засведчана нават у рэзалюцыі Еўрапейскага парламента. Затым звольнілі з пасады галоўнага рэдактара часопіса. Многія апаненты займаліся паклёпамі на мяне, але ўсе плюхнуліся з імі ў лужыну. На працягу чатырох гадоў я так і не змог працаўладкавацца, не меў ні зарплаты, ні пенсіі, а таму ўладны гвалт ведаю добра…

Дыктатар Сталін раіў наркому ўнутраных спраў СССР Мікалаю Яжову: «Надо действовать так, чтоб в каждом зрело сознание вины — какой именно, в свое время легко будет сформулировать». Галоўны выканаўца масавых рэпрэсій злоўжываў алкаголем, падазрона адносіўся да інтэлігенцыі, але часам было ўражанне, што гэта памяркоўная асоба. У 1936 годзе ён, не ў прыклад сённяшнім чынушам, сказаў, што нельга пры выключэнні чалавека з партыі аўтаматычна звальняць яго з працы і пазбаўляць жылля.

Цяперашняга езуіцтва не было нават пры Сталіне. Тады «тройкі», «ваенныя калегіі» выносілі прысуд — «дзеля вялікай ідэі» — на аснове хлуслівых, але ўсё ж дакументальна аформленых абвінавачванняў.

Безумоўна, сёння «чорныя вораны» па начных вуліцах не курсіруюць, але «чорныя спісы» складаюцца.

На праблему можна глянуць і з іншага боку. Цыркуляр, спушчаны зверху, ёсць, але ён сакрэтны. Канкрэтнага аўтара, у якога можна было б высветліць, чым правініліся літаратары, няма. Значыць, людзей пазбаўляе працы, сродкаў для існавання сама дзяржава, з якой трэба зводзіць рахункі. Таму валтузня па звальненні літаратараў не што іншае, як правакацыя чыноўнікаў супраць дзяржавы.

Для тых, хто складае і візіруе «чорныя спісы», рассылае подлыя цыркуляры або спадцішка камандуе па тэлефоне, для паслугачоў-выканаўцаў на месцах, а таксама для сумленных грамадзян краіны падаю вытрымкі з Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь (артыкул 36): «Каждый имеет право на свободу объединений», а таксама з Крымінальнага кодэксу Рэспублікі Беларусь (артыкул 194): «Воспрепятствование законной деятельности общественных объединений либо вмешательство в их законную деятельность, повлекшие существенное нарушение их прав и законных интересов, — наказываются штрафом, или лишением права занимать определенные должности или заниматься определенной деятельностью, или исправительными работами на срок до двух лет». Цытую па-руску, бо дакументаў на роднай мове ў кнігарнях і бібліятэках не адшукаць днём з агнём, што таксама з’яўляецца ўладнай дыскрымінацыяй беларусаў.

За плячыма Саюза беларускіх пісьменнікаў стаіць вялікая гісторыя, больш як 75 гадоў творчай дзейнасці. У яго ўваходзяць літаратары, чые творы вядомы не толькі суайчыннікам, але і пастаянна перакладаюцца, выдаюцца за межамі краіны. Ён з’яўляецца паўнапраўным суб’ектам дзяржаўнага і грамадскага жыцця, які дзейнічае згодна існуючага заканадаўства.

Незалежныя беларускія пісьменнікі пакідаюць за сабой законнае права на правядзенне пратэстнага пікету супраць уладнага гвалту ў цэнтры Мінска, на зварот па дапамогу да міжнародных пісьменніцкіх арганізацый, сябрам якіх СБП з’яўляецца…

Прад чалавекам праз усё жыццё паўстае праблема маральнага выбару. Але пастаянна змагацца з цемрашаламі, быць «кругласутачна» героем цяжка і нават камічна. Аднак беларускае ноўхаў, мясцовы «парадак» змушае людзей якраз да гэтага.

Аўтарытарная ўлада вядзе «зачыстку» і тых, хто не крытыкуе, а проста асмельваецца запярэчыць. А пачыналася з палітыкаў. Але грамадства не абурылася знікненнем, загадкавай смерцю вядомых дзеячаў краіны. Спрацавала завядзёнка: мяне не чапаюць, ну і добра.

А ўлада тым часам узялася за дырэктарскі корпус, за пісьменнікаў, за прадпрымальнікаў. Цяпер чарга дайшла да настаўнікаў, якія з’яўляюцца сябрамі палітычных партый. Чыноўнікі дзеляць беларусаў на «сваіх» і «чужых», яны баяцца яднання народа. Але ганебнымі паводзінамі самі правакуюць людзей на згуртаванне ў барацьбе з несправядлівасцю.

Працэс выспявання грамадзянскай супольнасці ў Беларусі замаруджаны, але ўсё ж ідзе. Нам трэба заўсёды помніць словы пісьменніка-гуманіста Льва Талстога: «Раз дурные люди, объединившись, составляют силу, то все честные люди должны только сделать то же самое. Ведь как просто…»

Ад рэдакцыі: Кнігі Сяргея Законнікава «Насустрач» (публіцыстыка, эсэ) і «Дол» (вершы і паэмы) ёсць у кнігарні «Акадэмічная кніга» (пр. Незалежнасці, д. 72), у офісах БНФ (пр. Машэрава, д. 8), ТБМ (вул. Румянцава, д. 13).